Türkiye’nin Büyük Dönüşümü Yetenek ve Beceriden Geçiyor: Türkiye, İsviçre ile Arasındaki Yetenek Rekabetçiliği Farkını Nasıl Azaltabilir? – Aykut Kibritçioğlu

18 Kasım 2026
14 dk dk okuma süresi

Türkiye’nin İsviçre ile arasındaki yetenek rekabetçiliği farkını azaltması, daha fazla diploma vermekten çok, yetenek ve beceriyi üretkenliğe ve üretkenliği de kalıcı refaha dönüştüren bir sistem kurabilmesine bağlı.

Türkiye ile İsviçre ekonomilerini birbiriyle karşılaştırırken çoğu zaman iki ülkenin teknolojilerini, gelir düzeylerini veya kişi başına düşen üretimlerini dikkate alıyoruz. Oysa bu tür sonuç göstergelerinin gerisinde iki ülke arasındaki çok daha temel bir farklılık yatıyor: İnsanların sahip olduğu (beşerî) kapasiteyi geliştirme ve bunu ekonomide değerlendirme biçimleri. İsviçre bu konuda en azından on yılı aşkın süredir dünyadaki lider ülkeler arasında. Türkiye ise önemli bir eğitim ve insan kaynağı potansiyeline sahip olduğu hâlde aynı başarıya bir türlü yaklaşabilmiş değil.

Ülkeler arasındaki bu mesafeyi gösteren önemli araçlardan biri, INSEAD’ın 2013’ten beri yayımladığı Küresel Yetenek Rekabetçiliği Endeksi (Global Talent Competitiveness Index, GTCI). 2025 raporu itibarıyla GTCI, ülkelerin yetenekleri çekme, geliştirme, değerlendirme ve ülkede tutma kapasitelerini, bu süreçleri destekleyen kurumsal ve ekonomik koşullar ile ortaya çıkan beceri sonuçlarını dikkate alarak altı ana bileşen, 14 alt bileşen ve toplam 77 gösterge üzerinden ölçen ve karşılaştıran çok katmanlı bir bileşik endekstir. Enstitünün 2023 raporunda İsviçre 78,96 puanla 134 ülke arasında birinci, Türkiye ise 40,20 puanla 81. sıradaydı. 2024’te rapor yayımlanmadı. 2025 raporunda ise İsviçre 73,14 puanla ikinci, Türkiye 40,96 puanla 82. sırada yer aldı. Bu sırada liderlik küçük bir puan farkıyla, 73,29 puanla İsviçre’den Singapur’a geçti. Aynı yıl Türkiye’nin skoru İsviçre’ninkinin yaklaşık %56’sına denk geliyor. İşte bu büyük farkı yine de azaltmak bence mümkün. Ancak, yalnızca bir eğitim reformu yaparak değil. Niçin öyle olduğunu açıklayayım.

Yetenekten üretkenliğe

Önce konuyu doğru bağlamda tartışabilmek için gerekli temel birkaç iktisadi kavramı öne çıkarıp onları tanımlayalım. Yetenek(talent), bireyin öğrenme, kavrama, problem çözme, uyum sağlama ve belirli alanlarda başarı gösterebilme kapasitesini anlatan oldukça geniş bir kavramdır. Yalnızca doğuştan gelen insan özellikleriyle açıklanamaz. Sağlık, beslenme, aile ortamı, erken çocukluk deneyimleri, eğitim ve çalışma koşulları da yeteneğin gelişmesini etkiler. Beceri(skill) ise belirli bir işi belirli bir yeterlilikte yapabilme kapasitesidir. Kaynak yapabilmek, veri analizi gerçekleştirmek, bir ekibi yönetmek veya teknik bir sorunu çözmek bunun akla gelen bazı örnekleridir. Sonuç olarak, yetenek ve beceri aynı şey değildir. Ancak, bunlar birbirinden kopartılamaz. Zaten beceri oluşumuna ilişkin akademik araştırmalar da erken dönem kazanımlarla sonraki öğrenme yatırımlarının gerçekte birbirini tamamladığını göstermektedir.

Eğitim, bu dönüşümün önemli bir aracıdır; ama yalnızca okul ve üniversiteyle sınırlı değildir. Mesleki eğitim, çıraklık, işbaşında öğrenme ve yaşam boyu öğrenme de eğitim sürecinin önemli parçalarıdır. Beşerî sermaye(human capital) ise bireylerin bilgi, beceri, sağlık ve deneyimlerinden oluşan, üretime katkıda bulunabilen birikimidir. İktisattaki beşerî sermaye yaklaşımı eğitimin yalnızca bir tüketim harcaması değil, gelecekteki üretim kapasitesine yapılan yatırım olduğunu vurgular. Bununla birlikte, bir ülkedeki üniversite mezunu sayısı veya oranı beşerî sermaye stoğunun niteliğini tek başına göstermez.

Üretkenlik (productivity) kullanılan girdiler (işgücü, sermaye, doğal kaynaklar ve teknoloji gibi) başına elde edilen çıktıdır. Örneğin işgücü üretkenliğini ölçerken çoğunlukla, çalışılan saat (veya çalışan kişi) başına yaratılan katma değere bakılır. İktisat literatüründe birbirleriyle yakından ilişkili olmakla birlikte farklı anlamlar taşıyan üç süreç bulunmaktadır: (a) Buluş (invention) yeni bir teknik fikir, bilgi, yöntem veya çözümün geliştirilmesidir. (b) İnovasyon(innovation) bir fikir geliştirmekten ibaret değildir; önemli ölçüde farklılaştırılmış bir ürünün kullanıcılara sunulması (ürün inovasyonu) veya bir üretim veya iş sürecinin uygulamaya geçirilmesi (süreç inovasyonu) gerekir. Bir ürün veya süreç inovasyonu hayata geçirildiğinde, ilgili işletmenin kullandığı bilgi ve yöntemlerde önemli değişiklikler ortaya çıkabilir. Ancak her inovasyon mutlaka yeni teknolojik bilgi yaratmaz; mevcut teknolojilerin ilk kez benimsenmesi veya yeni alanlara uyarlanması da inovasyon oluşturabilir. (c) Teknolojinin yayılması (diffusion) ise, mevcut bir teknolojinin başka işletmeler, sektörler veya ülkeler tarafından benimsenmesi anlamına gelir. Bu üçlü ayrım özellikle Schumpeter’in inovasyon yaklaşımı ve OECD–Eurostat’ın inovasyon hakkında veri toplama, raporlama ve kullanımına ilişkin 2018 Oslo Kılavuzu ile uyumludur.

Teknolojik gelişme, girdileri nasıl bir araya getirerek çıktı üretebileceğimize ilişkin teknolojik bilgi birikimimizin genişlemesi olarak tanımlanabilir. Ancak, teknoloji aynı zamanda yeni ürünlerin geliştirilmesini, üretim süreçlerinin değiştirilmesini ve mevcut kaynaklarla daha önce mümkün olmayan sonuçların elde edilmesini sağlayan bilgiyi de kapsar. Yüksek beceriler, uygun teknoloji, sermaye, iyi yönetim ve iş örgütlenmesiyle birleştiğinde üretkenliği ve inovasyonu destekleyebilir. İktisattaki üretkenlik araştırmaları da aynı becerilerin farklı firmalarda çok farklı ekonomik sonuçlar yaratabildiğini göstermektedir.

Sermaye birikimi, istihdam artışı ve kaynakların daha etkin kullanılması iktisadi büyümeye (üretim ölçeği genişlemesi ve kişi başına reel ürün artışına) katkıda bulunabilir. Ancak, uzun vadede kişi başına reel gelir artışının sürdürülebilmesi açısından beşerî sermayenin geliştirilmesi, teknolojik ilerleme, inovasyon ve üretkenlik artışları da büyük önem taşır. Aslında burada bir çeşit geri-besleme (feedback) ilişkisi söz konusudur: Nitelikli eğitim, becerileri güçlendirir; beceri artışı daha üretken çalışmayı mümkün kılar; üretkenlik artışı da ücret, yatırım ve öğrenme için kaynak yaratabilir. Ama bir ekonomide iyi iş fırsatları yoksa, kurumlara (institutions) güven zayıfsa ve nitelikli çalışanlar ülkeden ayrılıyorsa bu olumlu süreç kesintiye uğrar. Dolayısıyla mesele yalnızca insanlara ne öğretildiği değil, öğrendiklerini nerede, nasıl ve hangi karşılıkla kullanabildikleridir.

Endeksin gösterdiği uluslararası fark

INSEAD’ın GTCI’si uluslararası rekabetçiliği analiz ederken işte tam da bu nedenle yalnızca diplomaları “saymaz”, yetenek ve becerileri de dikkate alır. Endeksin dört ana girdive iki de çıktı niteliğinde bileşeni vardır:

  1. Kurumların, düzenlemelerin ve piyasanın sunduğu elverişli ortamı oluşturma(Enable), düzenleyici ortamı, piyasaları ve iş dünyası ile çalışma hayatını kapsar. Hukukun üstünlüğü (rule of law), kamu yönetimi, rekabet ve yönetim uygulamaları bu kategoriye girer.
  2. Yetenek çekme (Attract), bir ülkenin dışa açıklığının yanı sıra ülke içindeki açıklığı da (yetenekleri ekonomik hayata çekmeyi de) kapsar. Yani uluslararası hareketlilik kadar kadınların, dezavantajlı grupların ve farklı kökenlerden insanların fırsatlara erişimi de önemlidir.
  3. Yetenek geliştirme (Grow), ülkelerdeki örgün eğitimi, yaşam boyu öğrenmeyi ve gelişme fırsatlarına erişimi değerlendirir. İşyerinde eğitim ve sorumluluk kazanmak da bu sürecin birer parçasıdır.
  4. Yeteneği elde tutma (Retain) bileşeni, nitelikli insanları ülkede tutan sürdürülebilirliği ve yaşam koşullarını kapsar. Sosyal koruma, haklar, güvenlik, sağlık ve yaşam kalitesi insanların geleceklerini nerede kuracaklarını önemli ölçüde etkiler.
  5. Mesleki ve teknik beceriler (Vocational and Technical Skills), orta düzey beceri birikimini ve istihdam edilebilirliği ölçer. Eğitim ile işlerin uyumu ve çalışan başına üretkenlik bu çıktının kapsamındadır.
  6. Genel uyum becerileri (Generalist Adaptive Skills) ise, ileri düzeydeki uyarlanabilir beceriler ile bu yeteneğin ekonomik etkilerini kapsar. Araştırma, problem çözme, dijital yetkinlik ve bilgi-yoğun üretime ilişkin göstergeler bu başlık altında yer alır.

Böylelikle GTCI endeksi, hem yetenek sisteminin sunduğu koşulları (ilk dört ana bileşeni) hem de beceri sonuçlarını (son iki bileşeni) bir arada izler. Girdi ve çıktı ayrımı aslında bir politika çerçevesidir. Ancak, bu noktada “yetenek girdidir, beceri çıktıdır” biçiminde bire bir basit kavramsal eşitlik kurulamaz. Mevcut beceriler yeni öğrenme ve inovasyon açısından girdi oluştururken, çalışma ortamı da becerileri geliştirir.

Öte yandan, GTCI’nin içinde çeşitli üretkenlik ve ihracat göstergeleri bulunduğundan, endeks ile gelir arasındaki ilişki bütünüyle bağımsız bir nedensellik testi gibi kabul edilmemelidir. Yüksek gelir daha iyi eğitim ve yaşam koşullarını finanse edebilir; bu da yetenek rekabetçiliğini destekleyebilir. GTCI özünde ülkelerin politika darboğazlarını araştırmaya yardımcı olur. Ama bir puanlık bir artışın kaç puan iktisadi büyüme (kişi başına reel gelir artışı) sağlayacağını göstermez.

2025 metodolojisinde 135 ülke 77 göstergeye göre değerlendirilmektedir. Göstergeler karşılaştırılabilir bir 0–100 ölçeğine dönüştürülmekte; bunların 14 alt bileşeni ve altı ana kategori aritmetik ortalamalarla birleştirilmektedir. Altı ana sütunun genel endeksteki ağırlıkları eşittir. 2025’te, daha önceki “Küresel Bilgi Becerileri” (Global Knowledge Skills) başlığı “Genel Uyum Becerileri” (Generalist Adaptive Skills) olarak değiştirilmiş ve bazı göstergeler güncellenmiştir. Bu yüzden, özellikle 2023 ile 2025’in ham puanları doğrudan aynı ölçümün zaman içindeki değişimiymiş gibi okunmamalıdır. Girdi–çıktı ayrımı da tek başına bir nedensellik kanıtı değil, daha çok bir değerlendirme çerçevesidir.

Şekil 1. Türkiye ile İsviçre’nin GTCI puanlarının dünya ortalamasına göre konumu (2013–2023 ve 2025)[1]

Şekil 1, yalnızca iki ülkenin, yani İsviçre ile Türkiye’nin raporun 2013–2023 ve 2025 edisyonlarındaki yerini birlikte gösteriyor. Yatay eksende her ülkenin endeks puanı, olası üst sınır olan 100’e oranla ifade ediliyor. Dikey eksende ise aynı ülkenin puanı, ilgili yılın endekse dâhil ülkelerinin aritmetik ortalamasına göre yüzdeye çevriliyor. Burada dünya ortalaması 100 kabul ediliyor.

2013-2025 raporlarında endekse dahil olan ülke sayısı 93 ile 135 arasında değişirken Türkiye’nin sıralamadaki yeri 59’unculuk ile (2014) 82’ncilik (2025) arasında dalgalanıp İsviçre (ikinciliğe gerilediği 2025 yılı hariç) hep ilk sırada yer almıştır. Grafikte İsviçre’nin verileri üstte sağda (“kuzeydoğu”da), Türkiye’ninkiler ise altta solda (“güneybatı”da) adeta iki ayrı küme oluşturuyor. Bu topluca kümelenen yıllık konumlar, iki ülke arasındaki farkın tek bir yıla özgü olmadığını görsel olarak anlatıyor. Fakat yıllar arasında endeksin kapsamı ve içeriği ile kapsanan ülke sayıları da değiştiğinden, noktaların yer değiştirmesi otomatikman bir performans değişimi olarak yorumlanmamalıdır.

Bileşenİsviçre’nin puanı ve sırasıTürkiye’nin puanı ve sırasıİki ülke arasındaki puan farkı
Elverişli ortam oluşturma (Enable)80,79 (3)44,36 (84)36,4
Yetenek çekme (Attract)76,86 (6)39,76 (116)37,1
Yetenek geliştirme (Grow)67,75 (6)42,03 (53)25,7
Yeteneği elde tutma (Retain)81,71 (7)49,95 (82)31,8
Mesleki ve teknik beceriler (VT Skills)71,78 (3)45,57 (81)26,2
Genel uyum becerileri (GA Skills)59,96 (5)24,08 (68)35,9
Genel GTCI73,14 (2)40,96 (82)32,2

Tablo 1. Altı ana bileşen açısından Türkiye-İsviçre GTCI karşılaştırması (2025)[2]

Tablo 1’deki 2025 yılı verileri iki ülke arasındaki farkın GTCI’nin altı ana bileşeni itibariyle nerede yoğunlaştığını daha açık gösteriyor. İsviçre, altı sütunun altısında da Türkiye’nin önünde. En yüksek puan farkları kurumsal ortam, yetenek çekimi ve uyarlanabilir beceriler alanlarında ortaya çıkıyor. İşte bu nedenle aradaki mesafeyi yalnızca eğitime indirgemek yanıltıcı olacaktır.

GTCI’nin toplam 14 alt bileşeni açısından iki ülke arasındaki farklar da 2025 yılı verileri itibariyle Tablo 2’de karşılaştırılmıştır.

GTCI’nin 14 alt bileşeniİsviçre’nin puanı ve sırasıTürkiye’nin puanı ve sırasıİki ülke arasındaki puan farkı
Düzenleyici ortam90,04 (3)40,15 (96)49,9
Piyasa ortamı78,11 (3)58,34 (38)19,8
İş dünyası ve çalışma ortamı74,21 (4)34,60 (128)39,6
Dışa açıklık73,50 (9)32,85 (87)40,7
Ülke içindeki açıklık80,21 (15)46,67 (124)33,5
Örgün eğitim59,40 (3)41,90 (26)17,5
Yaşam boyu öğrenme70,17 (9)38,35 (59)31,8
Gelişme fırsatlarına erişim73,67 (13)45,84 (79)27,8
Sürdürülebilirlik76,01 (9)43,82 (89)32,2
Yaşam koşulları87,40 (7)56,07 (77)31,3
Orta düzey beceriler65,51 (8)36,90 (74)28,6
İstihdam edilebilirlik78,05 (1)54,24 (95)23,8
Üst düzey beceriler54,27 (9)27,12 (67)27,2
Yeteneğin ekonomik etkisi65,65 (3)21,04 (69)44,6

Tablo 2. 14 alt bileşen açısından Türkiye-İsviçre GTCI karşılaştırması (2025)[3]

Kaynak: INSEAD–Portulans Institute (2025).

Not: Ülke puanları 0–100 ölçeğindedir. Parantezlerin içindeki sayılar 135 ülke arasındaki sırayı gösterir. Sıra ve puan birlikte okunmalıdır. Farklı göstergelerin puanları aynı fiziksel birimin ölçümü gibi kabul edilmemelidir.

Tablo 2, İsviçre’nin 14 alt bileşenin tamamında Türkiye’den daha yüksek puanlara ulaştığını göstermektedir. İki ülke arasındaki farklar özellikle düzenleyici ortam (49,9 puan), yeteneğin ekonomik etkisi (44,6 puan), dışa açıklık (40,7 puan) ve iş dünyası ile çalışma ortamı (39,6 puan) alanlarında belirginleşmektedir. Türkiye, örgün eğitimde 26. ve piyasa ortamında 38. sırada yer alarak görece biraz daha iyi bir performans sergilese de, diğer alanlarda aynı başarıyı gösterememektedir. Bu tablo, Türkiye’nin İsviçre ile arasındaki farkı azaltabilmesi için yalnızca eğitim ve beceri geliştirmeye değil, kurumsal ve düzenleyici ortamın iyileştirilmesine, yeteneklerin ülkeye çekilip ülkede tutulmasına ve mevcut becerilerin ekonomik değere dönüştürülmesine de öncelik vermesi gerektiğine işaret etmektedir.

2025 yılı itibariyle rapordaki İsviçre ve Türkiye ile ilgili ülke profilleri (s. 222 ve s. 227) 14 alt bileşen ile ilişkilendirilen toplam 77 gösterge itibariyle bize daha da ayrıntılı bir karşılaştırma imkânı sunmaktadır. Örneğin İsviçre’de eğitim sisteminin ekonomik ihtiyaçlara uygunluğu göstergesi birinci; Türkiye’de ise 106. sırada. İsviçre’nin istihdam edilebilirlik alt bileşeninde de birinci olması, okul ile işyeri arasında kurulan bağın önemine işaret ediyor. İsviçre’nin mesleki eğitim sistemi gençlerin önemli bir bölümüne okulda öğrenmeyi işletmedeki deneyimle birleştirme olanağı sunuyor. Türkiye’de ise yükseköğretime katılım göstergesinin ikinci sırada olması olumlu. Fakat firmalarda eğitimin yaygınlığında 97., eğitim–ekonomi uyumunda 106., beyin tutmada 106. ve işletme-işgücü ortamında 128. sırada bulunmak, eğitimden işe ve işten üretkenliğe geçişteki sorunları akla getiriyor.

Öte yandan, Eylül 2026’da açıklanan PISA 2025 sonuçları, iki ülke arasındaki öğrenme farklarının alanlara göre değiştiğini gösteriyor: İsviçre matematikte Türkiye’nin belirgin biçimde önündeyken fen bilimleri ve okumada iki ülkenin ortalama puanları birbirine oldukça yakın. Bu bulgu, Türkiye’nin eğitimde yalnızca katılımı artırmaya değil, özellikle temel becerilerin niteliğini geliştirmeye odaklanması gerektiğini bir kez daha düşündürüyor. Burada asıl dikkat edilmesi gereken nokta belki de şu: İsviçre örneğinden öğrenilecek şey, kurumlarından birini aynen kopyalamak değildir. Asıl çıkartılması gereken ders; Türkiye gibi bir ülkenin kurumsal güveni, öğretim kalitesini, firmaların çalışanlarına yaptığı yatırımı ve nitelikli iş olanaklarını birbirini tamamlayan politikalar hâline getirebilmesidir.

Farkı önümüzdeki 20 yılda azaltmak

İki ülke arasındaki farkın kurumlardan eğitime ve üretime kadar uzanan nedenleri, tek bir reformla kısa sürede sonuç almaya çalışmak yerine, kanımca, farklı vadelerde etkili olacak politikaları önümüzdeki 20 yıl boyunca birlikte düşünmeyi gerektiriyor. Türkiye’nin şu anda içinde bulunduğu ortamda eğer gerçekten GTCI açısından İsviçre’ye yaklaşabilmesi hedefleniyorsa, bunun için öncelikler eşanlı olarak başlatılmalı, ancak önümüzdeki 20 yıl boyunca farklı dönemlerde aralarındaki ağırlıklar değiştirilmelidir:

2027–2031 döneminin önceliği, eğitimde temel öğrenme niteliği ile kurumsal öngörülebilirliği güçlendirmek olabilir. Okul öncesinden başlayarak temel okuma, matematik ve problem çözme becerilerinin kazanılması; öğretmen yetiştirme ve ölçme-değerlendirme kalitesinin yükseltilmesi; kamu ve özel sektörde liyakat ve şeffaflığın geliştirilmesi gerekir. Kadınların işgücüne katılımını destekleyen bakım hizmetleri ile işgücü piyasasına giriş engellerinin azaltılması da bu gündemin ayrılmaz parçasıdır. Hemen fark edileceği üzere, bütün bu politika değerlendirmelerini, aslında 2025 GTCI verilerine bakarak yapıyorum.

OECD’nin Türkiye 2025 konulu ülke incelemesi beceri kullanımının, istihdamın ve üretkenliğin birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor. Nitekim OECD’de yapılan bir model hesaplamasına göre, Türkiye’de kadınlarla erkekler arasındaki işgücüne katılım ve çalışma saatleri farkının 2060’a kadar kapanması, GSYH düzeyini referans senaryoya göre yaklaşık %17 artırabilecek bir potansiyel taşıyor.

2032–2036 döneminde amaç, kazanılan bilgiyi daha nitelikli işlere bağlamak olmalıdır. İşletmelerin katılımıyla tasarlanan mesleki programlar ve kaliteli çıraklık modelleri yaygınlaştırılmalı; sektörlere göre beceri ihtiyaçları düzenli biçimde izlenmeli; çalışanlara meslek yaşamları boyunca becerilerini güncelleme fırsatı sağlanmalıdır. Özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmeler (KOBİ’ler) yalnızca teknoloji satın almak için değil, yeni teknolojiyi kullanacak çalışan ve yönetici becerilerini geliştirmek için de desteklenmelidir. Bu ikinci beş yıllık dönemde üniversiteler mezun sayısının yanı sıra öğrenme kazanımları, araştırma kalitesi ve ekonomiyle kurdukları üretken ilişkiler üzerinden değerlendirilmelidir.

2037–2046 döneminin ana hedefi ise, yüksek becerileri daha yüksek üretkenliğe ve inovasyona dönüştüren ekonomik yapıyı kalıcı hale getirmek olmalıdır. Yapay zekâ, temiz enerji, ileri imalat, sağlık teknolojileri ve bilgi yoğun hizmetlerde araştırma, girişimcilik ve üretimi birbirine bağlayan ağlar güçlendirilmelidir. Yüksek nitelikli çalışanların ülkede kalabilmesi veya geri dönebilmesi için yalnızca ücret değil; araştırma özgürlüğü, liyakat, kariyer olanakları, yaşam kalitesi ve hukuki öngörülebilirlik de önemlidir. Belirtmek gerekir ki, başarıyı sadece ülkenin GTCI sıralamasıyla değil, öğrenme düzeyi, saat başına katma değer, nitelikli istihdam, firmalarda beceri gelişimi ve inovasyon sonuçlarıyla da izlemek gerekir.

20 yıl boyunca uygulanması önerilen bütün bu politikaların başarısı, kamu kurumları, üniversiteler, işletmeler ve çalışan kesimin örgütleri arasında etkili bir işbirliğinin kurulmasına da bağlıdır. Eğitim ve beceri yatırımlarında sorumlulukların, finansman kaynaklarının ve ölçülebilir hedeflerin açıkça belirlenmesi gereklidir.

Öte yandan, söz konusu politikaların etkisini tek bir endeks puanına veya belirli bir yıl için ulaşılan sıralamaya indirgemek de mümkün olmayacaktır. Üstelik ülkeler birbirini beklemezler. Türkiye gerçekten isteyerek köklü bir dönüşüm sürecine girdiğinde İsviçre de elbette öğrenmeye, dijitalleşmeye ve inovasyona yatırım yapmayı sürdürecektir. Bu yüzden Türkiye için gerçekçi hedef, önce beceri sisteminin darboğazlarını gidermek, sonra da elde edilen kazanımları ölçerek politikaları sürekli biçimde düzeltmek, iyileştirmektir. Literatürdeki eğitim ve büyüme araştırmaları öğrenilen bilişsel becerilerin ekonomik sonuçlarla ilişkisini; 1980’lerin ikinci yarısından bu yana geliştirilen içsel iktisadi büyüme kuramları ise bilginin ve teknolojik ilerlemenin uzun vadeli hayati rolünü ortaya koymaktadır.

İşte Türkiye’nin Büyük Dönüşümü de tam da bu noktada somutlaşıyor. Dijital dönüşüm için yazılım, veri ve uyum becerileri; yeşil dönüşüm için enerji ve çevre teknolojileri; yapısal dönüşüm için nitelikli yönetim, rekabet ve etkin kaynak tahsisi; adil ve sosyal dönüşüm için ise eşit öğrenme olanakları ve nitelikli işlere erişim gerekiyor. Zira Büyük Dönüşüm, bir ülkenin Birleşmiş Milletler’in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri demetine ulaşabilmesi için, yapısal reformlarla birlikte yeşil, dijital, sosyal ve adil geçiş-dönüşüm bileşenlerini eşanlı olarak gözeten; enerjiden gıda ve beslenmeye, kentleşmeden eğitim ve sağlığa, adalet sisteminden sosyal güvenliğe kadar uzanan çeşitli alanlarda birbirleriyle uyumlu ve tutarlı bir politika demetine dayalı, uzun vadeli ve çok aktörlü (kamu-özel-üniversite-STK) köklü bir geçiş  süreci demek. Büyük Dönüşümün bu beş bileşeninden biri eksik kalırsa diğerlerinin etkisi de sınırlanabilir. Üstelik beceri ve üretkenlik artışının toplumsal refaha dönüşebilmesi, elde edilen kazanımların ücretler, istihdam olanakları ve sosyal politikalar yoluyla geniş toplum kesimlerine yayılmasına da bağlıdır.

İsviçre’yle Türkiye arasındaki yetenek rekabetçiliği farkını azaltmanın (yani Türkiye’nin Şekil 1’de İsviçre’nin bulunduğu yüksek performans bölgesine doğru yaklaşmasının) yolu, daha fazla yetenek sahibi olduğumuzu “iddia etmekten” değil, Türkiye’yi insanların yeteneklerini keşfedip geliştirebildiği, becerilerini kullanabildiği ve katkısının karşılığını gerçekten alabildiği bir ülkeye dönüştürmekten geçiyor. Ancak bu yönde tasarlanacak kapsamlı bir politika demeti, Büyük Dönüşümün bir yan unsuru değil, doğrudan doğruya çok önemli taşıyıcılarından biri olacak ve ülkeyi sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ve refah artışına doğru hareket ettirecektir.


[1] INSEAD GTCI yıllık raporları; yazar tarafından hazırlanan grafik. Yatay eksen endeks puanını, dikey eksen ise ilgili yıldaki ülke ortalamasına göre yüzdeyi gösterir. Dikey eksende 100, ortalamaya eşitlik anlamına gelir. GTCI’nin 2015-2016 verileri tek yıllık raporda ortak olarak yayınlanmıştır. 2024’te hiç rapor yayımlanmamış, 2025’te ise endeks yapısı ve hesaplama yöntemi yenilenmiştir.

[2] Kaynak: INSEAD–Portulans Institute (2025).

[3] Kaynak: INSEAD–Portulans Institute (2025).

Aykut Kibritçioğlu

Prof. Dr. (E.) Aykut Kibritçioğlu 

[email protected], aykut.kibritcioglu.com 

Aykut Kibritçioğlu, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden iktisat alanında lisans (1985) ve yüksek lisans (1988) dereceleri, Almanya’daki Kiel Christian Albrecht Üniversitesi’nden ise iktisat alanında doktora derecesi (Dr. sc. pol., 1994) sahibidir. Ankara Üniversitesi SBF İktisat Bölümünde araştırma görevlisi (1986-1994) ve öğretim üyesi (1994-2015) olarak, 2016-2025 arasında ise İstanbul’daki Türk-Alman Üniversitesi İİBF İktisat Bölümünde profesör olarak çalışmıştır. Geçmişte kısa veya uzun süreli konuk araştırmacı olarak Illinois Üniversitesi’nde (Urbana-Champaign, IL, ABD), Viyana Uluslararası Ekonomik Karşılaştırmalar Enstitüsü’nde (WIIW, Avusturya) ve Bielefeld Uygulamalı Bilimler Üniversitesi’nde (Almanya) bulunmuş olan Kibritçioğlu’nun başlıca öğretim uzmanlaşması alanları uluslararası iktisat, iktisadi büyüme, Türkiye ekonomisi, makroiktisat ve çevre/ekoloji ve doğal kaynaklar iktisadıdır. Küresel ekonomi ve Türkiye ekonomisi ile ilgili güncel araştırmalarını özellikle yeşil makroiktisat, dönüşüm iktisadı ve sistem düşüncesi ve dinamikleri alanlarında sürdürmektedir. Kibritçioğlu’nun Türkçe, İngilizce ve Almanca dillerinde yayınlanmış çeşitli akademik çalışmaları bulunmaktadır. 

Bu çalışmaya atıf için: Aykut Kibritçioğlu, "Türkiye’nin Büyük Dönüşümü Yetenek ve Beceriden Geçiyor: Türkiye, İsviçre ile Arasındaki Yetenek Rekabetçiliği Farkını Nasıl Azaltabilir? – Aykut Kibritçioğlu" Global Panorama, Çevrimiçi Yayın, 18 Kasım 2026, https://www.globalpanorama.org/2026/11/turkiyenin-buyuk-donusumu-yetenek-ve-beceriden-geciyor-turkiye-isvicre-ile-arasindaki-yetenek-rekabetciligi-farkini-nasil-azaltabilir-aykut-kibritcioglu/

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

PDF Kaydedin / Çıktı Alın

Editörün Seçtikleri

Copyright @ 2025 Global Academy. Design & Development brain.work

Çevrimiçi olarak yayımlanan yazıların tüm telif hakları Panorama dergisine aittir. Aksi belirtilmediği sürece, yayımlanan yazılarda belirtilen görüşler yalnızca yazarına / yazarlarına aittir. UİK, Global Akademi, Panorama Yayın Kurulu ile editörleri ve diğer yazarları bağlamaz.

Bülten Aboneliği

Güncellemelerden haberdar olmak için bültenimize abone olun.