COP31’in İlk Haftasında İklim Güvenliği: Enerji Bağımlılığı ile İklim Krizi Arasında – Sezen Kaya Sönmez

20 Kasım 2026
5 dk dk okuma süresi

İklim değişikliğinin güvenlik boyutu, Antalya’da düzenlenen COP31’in ilk haftasındaki müzakerelerde öne çıkan kavramlardan biri oldu. Ancak zirvede tek bir güvenlik dilinden söz etmek güç görünüyor. Bir yanda iklim değişikliği, sıcak hava dalgaları, kuraklık ve yangınlar, toplumları doğrudan etkileyen bir tehdit olarak tanımlanıyor. Diğer yandan, güvenlik kavramı, fosil yakıt ithalatına bağımlılığın yarattığı kırılganlığa indirgeniyor; iklim eylemi de bu bağımlılığın çözümü olarak sunuluyor. İki yaklaşım benzer politikaları destekliyor gibi görünse de, vaat ettikleri koruma ve doğurdukları yükümlülükler birbirinden ayrışmaktadır. Bu ayrım, iklim güvenliğinin COP süreçlerinde geçirdiği dönüşüm dikkate alındığında daha da anlam kazanmakta.

Nitekim Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) süreci, uzun yıllar boyunca iklim değişikliğinin güvenlik boyutundan uzak kalmıştır. 1992’de kabul edilen Sözleşme, güvenlik kavramına yer vermemiş; iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini kabul ederek küçük ada devletleri ve kuraklıktan etkilenen bölgeler gibi kırılgan gruplara atıfta bulunmuştur. Güvenliğin rejime ilk açık girişi ise paradoksal biçimde iklim eylemini hızlandıran değil, ondan muafiyet sağlayan bir gerekçe olarak gerçekleşmiştir. 1997 Kyoto Protokolü’nde uluslararası askeri operasyonlardan ve askeri bunker yakıtlarından kaynaklanan emisyonlar, raporlama yükümlülüklerinin dışında tutulmuştur. 2015 Paris Anlaşması iklim değişikliğinin insan hareketliliğini tetikleyebileceğini kabul etmiş, ancak güvenlik kavramını açıkça kullanmamıştır. Fas ve Senegal’in 2016’da Afrika için öne sürdüğü Sürdürülebilirlik, İstikrar ve Güvenlik girişimi ile COP26’da artan yan etkinlikler, konunun uzun süre müzakere masasının kenarında kaldığını göstermektedir.

Uzun süre kenarda kalan konu, ancak son dört yılda COP başkanlıklarının gündemine taşınabilmiştir. 2022’de Mısır başkanlığındaki COP27’de başlatılan girişim, bir COP başkanlığının bu alanda attığı ilk açık adım olarak değerlendirilebilir. COP28 ve COP29 başkanlıkları konuya birer tematik gün ayırarak ve birer bildiri yayımlayarak bu ivmeyi sürdürmüştür. Ne var ki, 2025’te Belém’de düzenlenen COP30’da Brezilya başkanlığı konuyu gündem maddesi olarak ele almamış ve ona ayrı bir gün ayırmamıştır. Bu tablo, iklim güvenliğinin COP süreçlerinde kurumsal bir süreklilik kazanmaktan çok, başkanlıkların önceliklerine bağlı olarak gündeme girip çıkan bir başlık olarak kaldığına işaret etmektedir.

Belém’deki bu geri çekilmenin ardından iklim ve güvenlik ilişkisi Antalya’da yeniden gündeme gelmiş, ancak iki farklı dille ifade edilmiştir. Bunlardan ilki, iklim değişikliğinin kendisini tehdit olarak tanımlayan yaklaşımdır. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, 12 Kasım’da COP31 kürsüsünde iklimin bir ulusal güvenlik meselesi olduğunu vurgulamış ve bu söylemini, ülkesinin ilk iklim güvenliği özel temsilcisini atayarak somut bir adımla desteklemiştir. Göreve, bu yılın temmuz ayına kadar Ortak İstihbarat Komitesi’nin başkanlığını yürüten Madeleine Alessandri’nin getirilmesi, iklim riskinin çevre politikasının sınırlarını aşarak güvenlik kurumlarının gündemine taşındığını göstermektedir. Bu adım, Batı Avrupa’nın kayıtlardaki en sıcak yazını yaşadığı ve aşırı sıcakların kıtada binlerce ölüme yol açtığı bir yılın ardından gelmiştir. Alessandri döneminde komitenin katkı sunduğu bir rapor, yurt dışındaki ekosistem çöküşünün gıda kıtlığı, kitlesel göç ve çatışma yoluyla ülkeyi etkileyebileceğini öngörmüştür. Bu çerçevenin daha dar ve savunmacı bir ulusal çıkar tanımını güçlendirebileceği uyarısı bu nedenle önemlidir.

Bununla birlikte, iklimi bir tehdit olarak tanımlayan yaklaşım da henüz sınavını vermemiştir. Yeni temsilciliğin görev tanımı açıklanmış, ancak hangi bütçe ve kadroyla donatılacağı belirtilmemiştir. Aynı zirvede açıklanan Temiz Elektrifikasyon Yol Haritası ise karbonsuzlaşmayı enerji güvenliğine bağlamaktadır. Bu tablo, iki güvenlik dilinin farklı aktörler arasında değil, aynı hükümetin içinde bir arada var olabildiğini göstermektedir. Bir meseleyi güvenlik sorunu olarak tanımlamak, ona öncelik vermek ve kaynak ayırma taahhüdü anlamına gelmektedir. Bu taahhüdün karşılığı verilmediğinde, güvenlik söylemi sembolik bir düzeyde kalmakta, iklim güvenliği zor tercihler yapmadan ciddi görünmenin bir aracına dönüşmektedir.

Antalya’daki ikinci güvenlik dili ise iklim değişikliğini değil, enerji bağımlılığını tehdit olarak tanımlamaktadır. Aynı hafta BM Genel Sekreteri António Guterres ve AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen de zirvede güvenlik kavramına başvurmuş, ancak bu kez güvenlikle çerçevelenen mesele fosil yakıt ithalatına bağımlılık olmuştur. Guterres insanlığın dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını ve son çatışmaların bu bağımlılığı kronik bir güvensizlik kaynağına dönüştürdüğünü belirtmiştir. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise mevcut durumu sürdürmenin bedelinin hem iklim hem de enerji güvenliği açısından görüldüğünü ifade etmiştir. ABD ve İsrail’in bu yıl İran’a karşı başlattığı savaşın Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması ve petrol fiyatlarında bir şoka yol açması, ABD’nin ise müzakerelere üst üste ikinci yıl katılmaması, bu tercihin arka planını oluşturduğu şeklinde değerlendirilebilir. Diğer yandan, COP31 Başkanı Türkiye’nin 2035’e kadar %35 elektrifikasyon hedefine yönelik önerisi de bu bağlamda önem kazanmıştır. BM İklim Değişikliği Sekretaryası’nın başkanı Simon Stiell, bu hedefi eylül ayında bir güvenlik stratejisi olarak tanımlamıştır.

Ne var ki enerji güvenliği kavramı her zaman fosil yakıtlardan uzaklaşmanın gerekçesi olarak kullanılmamaktadır. Nitekim Suudi Arabistan Enerji Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman, aynı zirvede, enerji güvenliği güvence altına alınmadan karbon nötrlüğü arayışının çabaları baltalayabileceğini ve iklim önlemlerinin ülkelerin önünde engel oluşturmaması gerektiğini savunmuştur. Fosil yakıt ithal eden bir ülke için güvenlik, bağımlılıktan uzaklaşmak anlamına gelirken, ihracatçı bir ülke için aynı kavram, üretimin sürdürülmesini meşrulaştırabilir. Üstelik petrol fiyatlarındaki şokla güç kazanan bir gerekçe, fiyatların gerilediği ya da arzın rahatladığı bir dönemde etkisini yitirme riski taşımaktadır. İklim değişikliği ise enerji piyasalarının takvimine göre ilerlememektedir.

Bu iki güvenlik anlayışı, COP31’e ev sahipliği yapan Türkiye’yi de doğrudan ilgilendirmektedir. Türkiye, hem enerji ihtiyacının önemli bir miktarını ithal fosil yakıtlarla karşılayan bir ülke hem de küresel ortalamanın yaklaşık %20 üzerinde ısınan Akdeniz havzasında yer almaktadır. Bu nedenle, güvenlik kavramının enerji arzıyla sınırlı kalması, iklim etkilerinin güvenlik gündeminin dışında bırakılması riskini taşımaktadır. Zirvenin kalan günlerinde uyum, su ve gıda başlıklarının da güvenlik gündeminin bir parçası olarak tanımlanması, Antalya’nın iklim güvenliği tartışmasına önemli katkı sağlayabilir. Enerji güvenliği, iklim eyleminin ivmelenmesine bugün destek olmaktadır. Ancak iklim politikasının gerekçesi yalnızca enerji güvenliğine dayandırıldığında, doğanın korunması ve ekolojik güvenliğin sağlanması gibi asıl meselelerin göz ardı edilmesi tehlikesi ortaya çıkmaktadır.

Sezen Kaya Sönmez

Sezen Kaya-Sönmez, Global Academy’de İdari İşler Koordinatörü olarak görev yapmaktadır. Çukurova Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünden lisans ve aynı üniversiteden Uluslararası İlişkiler alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. Halen doktorasını Kadir Has Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler (İngilizce) Programı’nda sürdürmektedir. Halihazırda, Kadir Has Üniversitesi’nde doktor adayı olarak, Avrupa Birliği’nde enerji güvenliği ve iklim güvenliği ilişkisi üzerine çalışmalarına devam etmektedir. Berlin, Almanya’da Centre Marc Bloch Araştırma Merkezi’nde 3 ay süre ile TÜBİTAK Yurtdışı Doktora Sırası Araştırma bursuyla misafir doktora öğrencisi olarak çalışmıştır. Akademik ilgi alanları arasında Güvenlikleştirme, çevre güvenliği, iklim güvenliği, ve AB bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, Paradigma Podcast Kanalında, Panorama Global web portalı ortaklığında Green Talks: The Voice of Environment and Ecology başlıklı bir seri yürütmektedir.

Bu çalışmaya atıf için: Sezen Kaya Sönmez, "COP31’in İlk Haftasında İklim Güvenliği: Enerji Bağımlılığı ile İklim Krizi Arasında – Sezen Kaya Sönmez" Global Panorama, Çevrimiçi Yayın, 20 Kasım 2026, https://www.globalpanorama.org/2026/11/cop31in-ilk-haftasinda-iklim-guvenligi-enerji-bagimliligi-ile-iklim-krizi-arasinda-sezen-kaya-sonmez/

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

PDF Kaydedin / Çıktı Alın

Copyright @ 2025 Global Academy. Design & Development brain.work

Çevrimiçi olarak yayımlanan yazıların tüm telif hakları Panorama dergisine aittir. Aksi belirtilmediği sürece, yayımlanan yazılarda belirtilen görüşler yalnızca yazarına / yazarlarına aittir. UİK, Global Akademi, Panorama Yayın Kurulu ile editörleri ve diğer yazarları bağlamaz.

Bülten Aboneliği

Güncellemelerden haberdar olmak için bültenimize abone olun.